Proportionaliteitstoets voor gereglementeerde beroepen

Proportionele regels

De regels die deze beroepen omkaderen moeten proportioneel zijn. Ze mogen niet verder gaan dan wat nodig is om het nagestreefde doel van algemeen belang te waarborgen. De geplande maatregelen moeten dus legitiem zijn.

De doelstellingen van algemeen belang die doorgaans de regulering van een beroep rechtvaardigen, zijn bijvoorbeeld:

• het handhaven van de openbare orde, de openbare veiligheid of de volksgezondheid
• het behoud van het financiële evenwicht van het socialezekerheidsstelsel
• de bescherming van consumenten, dienstontvangers en werknemers

De proportionaliteitstoets heeft precies tot doel deze proportionaliteit te verzekeren.

In welke gevallen moet een proportionaliteitstoets worden uitgevoerd?

Alleen ontwerpen voor de invoering of wijziging van bepalingen die een beroep reguleren moeten aan een proportionaliteitstoets worden onderworpen.

Daarom:

• een proportionaliteitstoets is niet nodig voor bestaande beroepsreglementeringen
• wanneer een beroepsreglementering wordt gewijzigd of aangevuld, hoeft de proportionaliteitstoets niet voor de hele beroepsreglementering te worden uitgevoerd: alleen de nieuwe of gewijzigde bepalingen worden onderzocht
• in een dergelijk ontwerp worden alleen de bepalingen die de toegang tot en/of de uitoefening van het beroep reguleren onderzocht; bepalingen met een ander doel, zoals het functioneren van de Orde of het Instituut dat het gereglementeerde beroep omkadert, vallen niet onder de proportionaliteitstoets
• voor ontwerpen tot wijziging van beroepsreglementeringen moet de toets worden uitgevoerd zowel wanneer de voorwaarden worden verzwaard of uitgebreid als wanneer ze worden versoepeld

Wie moet de proportionaliteitstoets uitvoeren?

De proportionaliteitstoets moet worden uitgevoerd door de overheid die het ontwerp opstelt. Zij is het best geplaatst om de proportionaliteitstoets uit te voeren voor het ontwerp van beroepsreglementering dat zij schrijft.

Wat bevat een proportionaliteitstoets?

De overheid die het ontwerp opstelt moet bij de proportionaliteitstoets rekening houden met een reeks elementen, verdeeld over vier lijsten.

• De eerste lijst bevat elementen waarmee altijd rekening moet worden gehouden, ongeacht het ontwerp van beroepsreglementering.
• De tweede lijst bevat elementen waarmee alleen rekening moet worden gehouden wanneer dit relevant is gezien de aard en de inhoud van het ontwerp.
• De derde lijst bevat elementen die het beroep reeds reguleren en verband houden met het ontwerp.
• De vierde lijst bevat elementen die verband houden met tijdelijke of occasionele dienstverlening door een dienstverlener uit een andere lidstaat van de Europese Unie.

Wettelijke basis

De richtlijn 2005/36/EG van het Europees Parlement en de Raad van 7 september 2005 betreffende de erkenning van beroepskwalificaties verplichtte de lidstaten om een proportionaliteitstoets uit te voeren, zonder de modaliteiten ervan te preciseren.

Deze situatie dreigde te leiden tot een versnippering van de interne markt: de lidstaten konden uiteenlopende benaderingen van proportionaliteit hanteren. Het was dus belangrijk een geharmoniseerd kader vast te leggen. Dit werd gerealiseerd via richtlijn 2018/958 van het Europees Parlement en de Raad van 28 juni 2018 betreffende een proportionaliteitscontrole vóór de vaststelling van nieuwe regelgeving inzake beroepen.

Deze richtlijn werd in Belgisch recht omgezet door twee wetten:

• de algemene wet van 27 oktober 2020
• de specifieke wet van 23 maart 2021 betreffende de volksgezondheid, inzake een proportionaliteitstoets voorafgaand aan de vaststelling of wijziging van een beroepsreglementering in de gezondheidszorgsector

Rol van het publiek

Deze website fungeert als uniek portaal: enerzijds publiceren de overheden hier informatie over hun ontwerpen van (wijzigingen van) beroepsreglementeringen, anderzijds kan het publiek deze raadplegen en opmerkingen indienen.

Wat de publicatie betreft: elke overheid publiceert de informatie rechtstreeks op deze website of plaatst een link naar de relevante informatie.

Wat de mogelijkheid betreft om een advies te geven: elke overheid vermeldt de modaliteiten, inclusief de termijn waarbinnen de adviezen moeten worden ingediend (deze termijn mag niet korter zijn dan twee weken vanaf de publicatie van de informatie). Daarna neemt de overheid kennis van de adviezen en kan zij beslissen het ontwerp aan te passen.

Deze procedure gaat vooraf aan de klassieke formaliteiten van de betrokken handeling, zoals het verzoek om advies aan de afdeling Wetgeving van de Raad van State.